Periodontoloji

Periodontitis Evreleme ve Derecelendirme: 2017 Sınıflaması

Güncelleme: 25 Eylül 2026 · 9 dk okuma

2017 Dünya Çalıştayı'ndan bu yana periodontitis tanısı evreleme ve derecelendirme sistemiyle belirlenmektedir. Periodontitis evreleme ve derecelendirme sistemi tablolarda karmaşık görünse de aslında belirli bir sırayla yanıtlayabileceğiniz birkaç temel soruya dayanır. Bu rehberde, klinik örnekler ve diş hekimliği sınavlarında sık karşılaşılan yanıltıcı noktalar eşliğinde sistemi adım adım inceleyeceksiniz.

Sınavların kendisi İngilizce olarak yapılmaktadır; bu rehber, sınavlara hazırlanmanızı kolaylaştırmak amacıyla Türkçeye çevrilmiştir.

Socket Science editör ekibi tarafından hazırlanmış ve yetkin bir diş hekimi tarafından bilimsel açıdan incelenmiştir. Bağımsız eğitim kaynağıdır. DentistUP herhangi bir sınav kuruluşuyla bağlantılı değildir ve bu kuruluşlar tarafından onaylanmamaktadır. Güncel sınav formatı, tarihleri ve başvuru koşulları için daima ilgili resmi sınav kuruluşunun açıklamalarını kontrol ediniz. Bu içerik eğitim amaçlıdır; hastaya özgü klinik tavsiye niteliği taşımaz.

Periodontitis evreleme ve derecelendirme sistemi nereden geliyor?

American Academy of Periodontology (AAP) ve European Federation of Periodontology (EFP) tarafından düzenlenen ve sonuçları 2018 yılında yayımlanan 2017 Dünya Periodontal ve Peri-implant Hastalıklar ve Durumlar Sınıflandırma Çalıştayı, eski kronik ve agresif periodontitis kategorilerinin yerine tek bir periodontitis hastalık tanımı getirmiştir. Bu yeni sistemde hastalık; evre, derece ve yaygınlık temelinde tanımlanır. Diş hekimliği yeterlilik ve denklik sınavlarında bu sınıflandırmaya sıkça yer verilir; çünkü klinik ölçümlerin değerlendirilmesini, radyografik yorumlamayı ve risk analizini bir araya getirir.

Adım 1: Hastada periodontitis var mı?

Evrelemeye geçmeden önce periodontitis tanısını doğrulamanız gerekir. Bir hastanın periodontitis olgusu olarak kabul edilmesi için komşu olmayan en az iki dişte interdental klinik ataşman kaybı (CAL) saptanması veya en az iki dişte 3 mm ya da daha fazla bukkal veya oral CAL ile birlikte 3 mm'den derin periodontal cep bulunması gerekir. Ayrıca ataşman kaybı; travma, vertikal kök kırığı veya endodontik lezyon gibi periodontal hastalık dışındaki nedenlerle açıklanamamalıdır.

Sınav sorularının çoğu, bir önceki basamak olan klinik ataşman kaybının hesaplanmasıyla başlar. CAL, mine-sement sınırından (CEJ) periodontal cebin tabanına kadar ölçülür. Diş eti kenarı CEJ'nin apikalinde bulunduğunda, yani diş eti çekilmesi olduğunda, CAL = sondalama derinliği + diş eti çekilmesi miktarıdır. Diş eti büyümesinde olduğu gibi diş eti kenarı CEJ'nin koronalinde bulunduğunda ise CAL = sondalama derinliği − diş eti kenarı ile CEJ arasındaki mesafedir.

Soru 1 · Periodontoloji · Sınıflandırma ve Tanı

Bir hastada diş eti kenarı mine-sement sınırının (CEJ) 2 mm koronalinde yer almakta ve sondalama derinliği 5 mm olarak ölçülmektedir. Klinik ataşman seviyesi (CAL) kaç mm'dir?

1. A) 3 mm; sondalama derinliğinden diş eti kenarı ile CEJ arasındaki mesafe çıkarılarak hesaplanır.
2. B) 7 mm; sondalama derinliğine diş eti kenarı ile CEJ arasındaki mesafe eklenerek hesaplanır.
3. C) 2 mm; çünkü CAL yalnızca diş eti kenarı ile CEJ arasındaki mesafeye eşittir.
4. D) 5 mm; çünkü diş eti çekilmesi olmadığında CAL sondalama derinliğine eşittir.

Doğru cevap: A) 3 mm; sondalama derinliğinden diş eti kenarı ile CEJ arasındaki mesafe çıkarılarak hesaplanır.

Diş eti kenarı CEJ'nin KORONALİNDE bulunduğunda, örneğin diş eti şişliği veya hiperplazisinde, CAL = PD − (diş eti kenarı ile CEJ arasındaki mesafe) formülü kullanılır. Bu örnekte 5 − 2 = 3 mm'dir. CAL yalnızca diş eti kenarı tam olarak CEJ seviyesindeyken sondalama derinliğine eşittir. CAL = PD + diş eti çekilmesi formülü ise diş eti kenarının CEJ'nin APİKALİNDE bulunduğu durumlarda geçerlidir.

Hatırlamanız gereken temel kavram: CAL ölçümünün referans noktası CEJ'dir. Diş eti kenarı CEJ'nin koronalindeyse mesafeyi çıkarın; apikalindeyse diş eti çekilmesi miktarını ekleyin.

Adım 2: Periodontitis evreleme (şiddet ve tedavi karmaşıklığı)

DentistUP periodontoloji dersinde gösterilen 2018 AAP/EFP periodontitis evreleme ve derecelendirme matrisi, bu sınıflandırmanın temel ölçütlerini görsel olarak özetler.

Periodontitis evresi, en fazla periodontal doku kaybının bulunduğu bölge temel alınarak belirlenir. Öncelikle üç temel ölçütü değerlendirin, ardından tedavi karmaşıklığını artıran faktörleri kontrol edin:

• Evre I: İnterdental CAL 1–2 mm'dir. Radyografik kemik kaybı kökün koronal üçlüsünde ve %15'in altındadır. Periodontitise bağlı diş kaybı yoktur. Maksimum sondalama derinliği 4 mm veya daha azdır ve kemik kaybı çoğunlukla horizontaldir.
• Evre II: CAL 3–4 mm'dir. Radyografik kemik kaybı kökün koronal üçlüsünde ve %15–33 arasındadır. Periodontitise bağlı diş kaybı yoktur. Maksimum sondalama derinliği 5 mm veya daha azdır ve kemik kaybı çoğunlukla horizontaldir.
• Evre III: CAL 5 mm veya daha fazladır. Radyografik kemik kaybı kökün orta veya apikal üçlüsüne kadar uzanır. Periodontitise bağlı kaybedilen diş sayısı 4 veya daha azdır. Tedavi karmaşıklığını artıran özellikler arasında 6 mm veya daha derin periodontal cepler, 3 mm veya daha fazla vertikal kemik kaybı, Sınıf II veya III furkasyon tutulumu ve orta dereceli alveoler kret defektleri bulunabilir.
• Evre IV: CAL ve kemik kaybı açısından Evre III ile aynı şiddet ölçütlerini taşır. Ancak periodontitise bağlı kaybedilen diş sayısı 5 veya daha fazladır ve çiğneme fonksiyon bozukluğu, sekonder oklüzal travma (2. derece veya daha fazla diş mobilitesi), şiddetli alveoler kret defekti, oklüzal kapanışta çökme, dişlerde yer değiştirme veya yelpaze şeklinde açılma ya da ağızda 20'den az diş bulunması (10 karşıt diş çifti) nedeniyle kompleks rehabilitasyon gereksinimi söz konusudur.

Sınav sorularının çoğunu çözmenizi sağlayan iki temel kural vardır. Birincisi, CAL bilgisi mevcut değilse radyografik kemik kaybını kullanın. İkincisi, tek bir tedavi karmaşıklığı faktörü bile hastalığın evresini yükseltebilir. Örneğin, ataşman kaybı Evre II düzeyinde olan ancak Sınıf II furkasyon tutulumu bulunan bir hasta Evre III olarak sınıflandırılır.

Adım 3: Periodontitisin yaygınlığını belirleme

Hastalığın dentisyonda ne kadar yaygın olduğunu tanımlayın. Dişlerin %30'undan azı etkilenmişse lokalize periodontitis, %30'u veya daha fazlası etkilenmişse generalize periodontitis olarak sınıflandırılır. Ayrıca geçmişte lokalize agresif periodontitis olarak tanımlanan olguların önemli bir bölümünü kapsayan molar-keser tutulum paterni ayrı bir dağılım biçimi olarak belirtilir.

Adım 4: Periodontitis derecelendirme (ilerleme hızı)

Derecelendirmeye Derece B ile başlayın. Ardından mevcut kanıtları değerlendirerek hastalığın derecesini yükseltmeniz veya düşürmeniz gerekip gerekmediğini belirleyin.

• Doğrudan kanıt: Beş yıllık süreçte radyografik kemik kaybı veya CAL değişimi değerlendirilir. Kayıp bulunmaması Derece A'yı, 2 mm'den az kayıp Derece B'yi, 2 mm veya daha fazla kayıp ise Derece C'yi düşündürür.
• Dolaylı kanıt: En fazla kemik kaybı bulunan dişteki kemik kaybı yüzdesi hastanın yaşına bölünür. 0,25'in altındaki oran Derece A'yı, 0,25–1,0 arasındaki oran Derece B'yi, 1,0'ın üzerindeki oran ise Derece C'yi düşündürür. Hastalığın klinik fenotipi de önemlidir. Yoğun dental biyofilme rağmen sınırlı periodontal yıkım bulunması Derece A'yı, biyofilm miktarıyla orantısız düzeyde periodontal yıkım görülmesi ise Derece C'yi düşündürür.
• Dereceyi değiştiren faktörler: Sigara kullanımı ve diyabet değerlendirilir. Günde 10'dan az sigara içilmesi veya diyabetli bir hastada HbA1c değerinin %7'nin altında olması Derece B'yi destekler. Günde 10 veya daha fazla sigara içilmesi ya da HbA1c değerinin %7 veya üzerinde olması Derece C'yi destekler.

Çözümlü klinik örnekler

Örnek 1. Sigara kullanmayan 35 yaşındaki bir hastanın 36 ve 46 numaralı dişlerinin mezial yüzeylerinde 5 mm interdental CAL bulunmaktadır. Kemik kaybı köklerin orta üçlüsüne kadar uzanmaktadır. Eksik diş ve furkasyon tutulumu yoktur. Toplam 28 dişin 6'sı etkilenmiştir. En fazla kayıp bulunan bölgedeki kemik kaybı yaklaşık %40 olduğundan oran 40 ÷ 35 ≈ 1,1 olarak hesaplanır. Tanı: Lokalize periodontitis, Evre III, Derece C. Bu örnekteki yanıltıcı nokta, tedavi açısından karmaşık bir bulgu olmadığı için hastalığı Evre II olarak değerlendirmektir. Oysa 5 mm CAL, Evre III sınıflandırmasını belirler.

Örnek 2. Günde 5 sigara içen 60 yaşındaki bir hastada generalize 3–4 mm CAL ve yaklaşık %20 horizontal kemik kaybı bulunmaktadır. Periodontitise bağlı diş kaybı yoktur. Kemik kaybı/yaş oranı 20 ÷ 60 ≈ 0,33'tür. Tanı: Generalize periodontitis, Evre II, Derece B. Günde 5 sigara içilmesi Derece B ile uyumludur. Sigara kullanımına bağlı olarak Derece C ölçütünün karşılanması için günlük tüketimin 10 veya daha fazla sigara olması gerekir.

Örnek 3. Evre III bulgularına sahip bir hasta periodontitis nedeniyle altı dişini kaybetmiştir. Birkaç dişinde 2. derece mobilite vardır ve ağızda 18 diş kalmıştır. Tanı: Evre IV periodontitis. Çünkü hem periodontitise bağlı diş kaybı hem de kompleks rehabilitasyon gereksinimi Evre III sınırlarını aşmaktadır.

Sınavlarda sık yapılan hatalar

• Evrelemeyi en fazla kayıp bulunan bölge yerine ortalama periodontal doku kaybına göre yapmak.
• Yalnızca periodontitis nedeniyle kaybedilen dişleri saymak yerine bütün eksik dişleri hesaba katmak.
• Sınıf II furkasyon tutulumu gibi tek bir tedavi karmaşıklığı faktörünün evreyi yükseltebileceğini unutmak.
• Başarılı periodontal tedaviden sonra hastalığın evresini düşürmek. Periodontitis evresi düşürülmez.
• Sigara kullanımını yalnızca genel bir risk faktörü olarak değerlendirmek ve dereceyi değiştirebilen günlük sigara sayısını kontrol etmemek.

Periodontitisin ötesinde: Gingivitis ve peri-implant hastalıklar

Aynı sınıflandırma sistemi periodontal sağlığı, gingivitisi ve peri-implant durumları da tanımlar. Bütünlüğü bozulmamış bir periodonsiyumda gingivitis, genel olarak sondalama derinliklerinin 3 mm veya daha az olduğu bölgelerde, bölgelerin %10'unda veya daha fazlasında sondalamada kanama görülmesiyle tanımlanır. Peri-implant mukozitis, ilerleyici kemik kaybı olmaksızın enflamasyonla karakterizedir. Peri-implantitis ise ilerleyici kemik kaybını içerir. Periodontitis öyküsü ve yetersiz plak kontrolü peri-implantitis riskini artırır.

Soru 2 · Periodontoloji · Peri-implant Hastalıklar

Aşağıdaki hasta öykülerinden hangisi peri-implantitis riskini artırır?

1. A) İyi tasarlanmış bir restorasyon çevresinde yeterli temizlenebilirlik bulunması.
2. B) Fizyolojik kemik remodelingi sonrasında stabil bir başlangıç radyografisinin bulunması.
3. C) Geçirilmiş periodontitis öyküsünün yetersiz plak kontrolüyle birlikte bulunması.
4. D) Peri-implant dokuların sürekli sağlıklı olması ve düzenli destekleyici bakımın sürdürülmesi.

Doğru cevap: C) Geçirilmiş periodontitis öyküsünün yetersiz plak kontrolüyle birlikte bulunması.

Periodontitis öyküsü ve yetersiz plak kontrolü, peri-implantitis açısından önemli risk göstergeleridir. Sigara kullanımı, kontrol altında olmayan diyabet ve düzenli idame bakımının bulunmaması da riski artırabilir. Stabil peri-implant sağlık, temizlenebilir protetik tasarım ve destekleyici bakım ise olumlu faktörlerdir. Riskli bir hasta öyküsü, mevcut peri-implant hastalığın kesin kanıtı değildir; ancak koruyucu önlemlerin ve düzenli izlemin önemini gösterir.

Hatırlamanız gereken temel kavram: Periodontitis öyküsü ve yetersiz plak kontrolü, peri-implantitis açısından başlıca risk göstergelerindendir.

Bilgilerinizi ücretsiz periodontoloji sorularıyla pekiştirebilir, biyolojik genişlik ve peri-implant hastalıklara ilişkin görselleri incelemek için DentistUP Görsel Atlası'ndan yararlanabilirsiniz.

Periodontitis evreleme ve derecelendirme tablosuyla birlikte çalışın

DentistUP periodontoloji dersleri; evreleme ve derecelendirme matrisi, biyolojik genişlik ve peri-implant hastalık görsellerini içerir. Ayrıca her basamaktaki bilgilerinizi değerlendirebilmeniz için 450'den fazla periodontoloji sorusu sunar.

• 29 farklı diş hekimliği branşında 10.000'den fazla soru.
• Görsellerle desteklenmiş 263 konu anlatımı.
• Her branşta ücretsiz ders ve test.